Σημειώσεις και σχόλια ενός Αιτωλού

Γράφει ο Γιάννης Βλασόπουλος

 

Η αυτονομία και το κράτος δικαίου

 

Όπως είναι γνωστό και εγκύρως έχει υποστηριχθεί, η "αυτονομία" την οποία όλοι σχεδόν διεκδικούμε για τον εαυτό μας, δεν σημαίνει ότι είμαστε συγχωνευμένοι με τους άλλους, ότι στερούμαστε ατομικότητας. Αν και ο καθένας μας είναι πράγματι διαφορετικός, μοιραζόμαστε εν τούτοις όλοι μας μια κοινή συνθήκη: ζούμε σε έναν κόσμο όντων τα οποία είναι, εξ ορισμού, φυσικώς αλληλοεξαρτώμενα το ένα από το άλλο. Είμαστε όμοιοι μόνον ως προς το ότι έχουμε αυτή τη συνθήκη χωριστά ο καθένας και η καθεμία. Υπό αυτή την έννοια δεν πρέπει αυτή η συνθήκη να νοηθεί ότι εξαλείφει τις διαφορές. Ωστόσο, όταν συλλογιζόμαστε ποιοί «είμαστε» και προσπαθούμε να απεικονίσουμε τον εαυτό μας, δεν μπορούμε να τον απεικονίζουμε σαν να είμαστε απλώς απόλυτα οριοθετημένες μονάδες με σαφή όρια και αδιαπέραστα σύνορα.   Οι άλλοι δεν διαπερνούν απλώς διαρκώς το σύνορο που μας περιέχει, αλλά επιτελούν σημαντικό ρόλο στη δυνατότητα να είμαστε «κάποιοι» με οριοθετημένα σύνορα. Μπορεί να είμαστε λογικώς σκεπτόμενα όντα, αλλά κάτι τέτοιο προϋποθέτει την ύπαρξη των άλλων, προκειμένου να μπορέσουμε να αναπτύξουμε μια τέτοια δυνατότητα (βλέπετε εδώ, σε άλλη σελίδα μας : Γερ. Κακολύρη, Οι άνθρωποι ως αλληλεξαρτώμενα όντα).

    Όμως, όπως έχει ειπεί ο Σάρτρ, "οι άλλοι είναι η κόλαση", τουλάχιστον με την έννοια ότι το έγκλημα, ως παραβίαση των στοιχειδών κανόνων της ειρηνικής σύμβίωσης και πολλές φορές ως αναίρεση του ύψιστου αγαθού της ζωής, δεν έχει ούτε πρόκειται να εξαλειφθεί, όπως αποδεικνύει η ιστορία. Αντιθέτως,  φαίνεται να έχει λαμπρό μέλλον ακόμα, παρά τα αντίθετα κηρύγματα των θρησκειών.  Έτσι, όπως υποστηρίζεται (βλέπετε εδώ, σε άλλη σέλίδα μας Χαρίδημου Τσούκα: Ο Αϊχμαν, ο Κουφοντίνας και η κοινοτοπία του κακού), o τρομοκράτης ο βασανιστής και ο δολοφόνος είναι εν δυνάμει μέσα μας, ελλοχεύει στα άδυτα της ψυχής μας, γι’ αυτά και πρέπει να θέτουμε τις πράξεις μας και τα κίνητρά μας σε έλεγχο - τόσο δικό μας όσο και των άλλων. Δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε υπερβολικά τον εαυτό μας, και κατ' επέκταση τις πεποιθήσεις μας, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν τον γνωρίζουμε πλήρως και ούτε ποτέ θα τον γνωρίσουμε πλήρως.

  Ο αυτοέλεγχος και η πολιτική ανοχή είναι αυτά που απελπιστικά απουσιάζουν από τους τρομοκράτες. Είναι τόσο βέβαιοι για τις πεποιθήσεις τους που δεν διστάζουν να σκοτώσουν γι αυτές. Αρνούνται να υπαχθούν στους κανόνες της δημοκρατικής πολιτείας, με το επιχείρημα ότι αυτοί οι κανόνες  εξυπηρετούν συστηματικά τους ισχυρούς. Αρνούμενοι να υπαχθούν στους κανόνες της δημοκρατικής πολιτείας, τη συμμετοχή τους στον έλλογο δημόσιο χώρο, ο οποίος φυσικά δεν μοιάζει με έναν επίπεδο γεωμετρικό χώρο (αυτό μόνο στη σφαίρα της ουτοπικής σκέψης συμβαίνει), αλλά με ένα ιστορικά διαμορφωμένο ανώμαλο οροπέδιο, αρνούνται να θέσουν τις πεποιθήσεις τους στην κρίση των άλλων. Σχηματίζουν, κατά συνέπεια, ένα αυτοαναφορικό σύστημα αξιών, την ορθότητα του οποίου θεωρούν αυταπόδεικτη, ουδόλως διερωτώμενοι για την εγκυρότητα και τα όριά του. Οι τρομομοκράτες είναι υβριστές με την κλασική έννοια του όρου: δεν θεωρούν ότι υπάρχει το ενδεχόμενο να κάνουν λάθος (και η ευθύνη του αυτοελέγχου και αυτοπεριορισμού που απορρέει από το ενδεχόμενο αυτό), ούτε διακρίνουν πιθανές σκοτεινές πλευρές στα κίνητρά τους. Οι πεποιθήσεις τους είναι το μόνο σημείο αναφοράς τους. Γι' αυτό, άλλωστε, ο τελικός σκοπός τους δεν είμαστε εμείς οι «παραπλανημένοι» πολλοί με την «ψευδή συνείδηση», που αδυνατούμε να δούμε την «ουσία» των πραγμάτων, αλλά η Ιστορία, ή ο Θεός - δηλαδή κανένας!.

   Με αυτά τα δεδομένα η διαπιστούμενη σύγκρουση ανάμεσα στον μανιχαϊσμό των παντός είδους τρομοκρατών και δολοφόνων, αφενός, και, αφετέρου, του σεβασμού της προσωπικότητας του ανθρώπου, όπως αυτή διαμορφώνεται στο πλαίσιο της αναγκαίας κοινωνικής συνύπαρξης και ανάπτυξης, απαιτεί λύσεις προστατευτικές της ειρηνικής συμβίωσης. Και οι λύσεις αναζητούνται μόνο στο πλαίσιο της συμβιώσεως σε κυρίαρχο κράτος δικαίου, το οποίο σήμερον περισσότερο παντός άλλου πλαισίου εγγυάται η σύγχρονη δημοκρατία με την ανeξάρτητη δικαιοσύνη που ελέγχει τiς πράξεις των κρατικών οργάνων. Και την έγγυάται έτσι, αφού μάλιστα αναγνωρίζει με τους κανόνες της την αξία της ανθρώπινης ζωής και την ελευθερία του λόγου ως ύψιστα αγαθά και για τους ίδιους τους τρομοκράτες, οι οποίοι αντίθετα δεν τις αναγνωρίζουν για τα θύματά τους. Αντίθετα, στο αστυνομικό κράτος η αυθαιρεσία των κρατικών οργάνων – Αστυνομίας, Εφορίας, μέσων ενημέρωσης (που είναι «κρατικά») – δεν συγκρατείται και δεν ελέγχεται από ανεξάρτητο σύστημα δικαιοσύνης.

        O Αιτωλός


ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ:

 

ΓΕΓΟΝΟΤΑ & ΚΡΙΣΕΙΣ:  

Τα γεγονότα είναι ιερά, οι κρίσεις ελεύθερες

 

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΕΚΦΡΑΣΗΣ:

Κατά την περίφημη μειοψηφία του μεγάλου αμερικανού δικαστή Ο. W. Holmes στην υπόθεση R. Schwimmer: «... αν υπάρχει κάποια συνταγματική αρχή που επιβάλλει μεγαλύτερη προσήλωση από τις άλλες, αυτή είναι η αρχή της ελευθερίας της σκέψης - και συνακόλουθα της έκφρασής της. Όχι της ελευθερίας της σκέψης γι' αυτούς που συμφωνούν μαζί μας, αλλά της ελευθερίας για τη σκέψη την οποία μισούμε...».