Παρασκευή, 23. Ιουνίου 2017

Επικαιρότητα | Μνήμες | Αξιοθέατα | Εικόνες | Γειτονιές 

 Από τα γεφύρια της περιοχής μας

Τα γεφύρια κάθε τόπου δεν είναι μόνο συνδεδεμένα με την ιστορία του, αλλά αποτελούν πολλές φορές και αρχιτεκτονικά μνημεία ή και κατορθώματα τεχνικά. Κατωτέρω το γεφύρι της Αρτοτίβας

 .

 Το γεφύρι της Αρτοτίβας ή Αχλαδόκαστρου, που είναι το πρώτο χωριό (από τα αρχαιότερα) του Δήμου Πλατάνου προς τη μεριά της Τριχωνίδος, πάνω στο ποτάμι Φίδαρι (Εύηνο). 


Κώστα Τριανταφυλλίδη:

ΕΝΑ "ΚΑΜΑΡΙ" ΜΑΣ

Το καλοκαίρι του σωτηρίου έτους 1985 (Αυγούστου 25, για την ακρίβεια) τρεις φίλοι: ο Τάσος Χρυσικόπουλος, ο Στάθης Κατσάμπας κι εγώ, επιχειρήσαμε ένα μονοήμερο ταξίδι στον Πλάτανο Ναυπακτίας.   Μόλις φθάσαμε στα μισά του δρόμου Θέρμου - Πλατάνου, αι εκεί όπου οι δυο όχθες του Φίδαρη πλησιάζουν πολύ (ένα Κατσαντωνέικο πήδημα), αντικρύσαμε ξαφνικά το θρυλικό πέτρινο γεφύρι της Αρτοτίβας (σημ. Αχλαδόκαστρου).

Τι θαυμάσιο έργο είναι αυτό! Το ανάλαφρο τόξο του, με λυγερότητα και ραδινή χάρη, αλαφροπετά ανάμεσα από Τριχωνίδα και Ναυπακτία, ενώνει εμπιστευτικά τις δυο περιοχές και αποτελεί ένα από τα ιστορικότερα και ωραιότερα μνημεία του τόπου μας. Μου το θύμισε ο φίλος Λάμπρος Πυλαρινός σε ένα από τα τελευταία φύλλα της εφημερίδας Ναυπακτιακή (φ. 144 (Ιανουάριος - Φεβρουάριος 2007), σ. 3).

Ο Πυλαρινός γράφει: Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην τοπική Παράδοση, το γεφύρι πρέπει να κτίστηκε ανάμεσα στα έτη 1407, με 1499, στην εποχή δηλαδή της Βενετοκρατίας. Όμως τα χαρακτηριστικά της κατασκευής του έχουν σαφείς αναφορές στον τρόπο με τον οποίο κατασκεύαζαν γεφύρια οι Ηπειρώτες κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας.

Τα ίδια περίπου γράφει σε έγκυρο προγενέστερο δημοσίευμά του (Ιδέ Β' Διεθνές Ιστορικό και Αρχαιολογικό Συνέδριο Αιτωλοακαρνανίας. Πρακτικά Β7 τόμος, Αγρίνιο 2004, σσ. 837 - 850) ο αρχιτέκτων ΥΠΠΟ Ευθύμιος Αυγούλης.

Από τα 1985 το γεφύρι της Αρτοτίβας μού έμεινε καημός. Δεν είμαι μηχανικός να το σπουδάσω λεπτομερώς. Για να ξορκίσω όμως τον καημό μου, βάλθηκα να καταρτίσω την -ατελή, έστω- αναλυτική βιβλιογραφία του. Μικρό μέρος αυτής της εργασίας αποτελεί το σημερινό μου δημοσίευμα. Το αφιερώνω στους συνοδοιπόρους μου Τάσο και Στάθη, που πέρασαν το γεφύρι και τώρα πια βρίσκονται στην αντίπερα όχθη...

Ο ΤΟΠΟΣ-Η ΙΣΤΟΡΙΑ

Η γέφυρα βρίσκεται σε εξαιρετικά στρατηγική θέση και για το λόγο αυτό το πέρασμα φυλασσόταν ιδιαίτερα. Σε απόσταση 300 μ. περίπου νοτιότερα, στην αριστερή πλευρά του ποταμού, και στη συμβολή του με τον Κότσαλο, υπάρχει απότομος βράχος που ελέγχει την περιοχή, το Καστράκι.(Ιδέ Αυγούλην, ο. παρ., σελ. 837).

Ο σοφός δάσκαλος του Πλατάνου Σωτήριος Μ. Κωτσόπουλος στο θεμελιακό έργο του Η Ναυπακτία - Αθήναι 1924, σελ. 158, γράφει: Ήτο αδύνατον να φαντασθή τις οπόσους κόπους και κινδύνους υφίστατο ο οδοιπόρος με το ζώον του εν καιρώ χειμώνος διερχόμενος δια της γεφύρας Αρτοτίβης και ανερχόμενος την δίωρον ελικοειδή δύσκολον, αιωρουμένην και ιλιγγιώδη ανωφέρειαν Αγανές απ' αυτής μέχρι της δέσεως Αηλιάς της Αρτοτίβης.

... Δυτικά του χωριού, και πιο κάτω από την γέφυραν του Βαλτσορέματος, ευρίσκεται η γέφυρα της Αρτοτίβας, κτισθείσα περί τον ΙΕ' αιώνα υπό των Ενετών. Εις την θέσιν αυτήν το 1818ο οπλαρχηγός Αγγελάκης συνήψε αιματηροτάτην μάχην με τον Δερβέναγα του Αλή Πασά των Ιωαννίνων (Βασίλειος Λαμνάτος, λήμμα Αχλαδόκαστρον στην Α.Ε.Ε. τομ. Β', σσ. 565-6).

Στη γέφυρα της Αρτοτίβας, οι οπλαρχηγοί του Ζυγού στρατοκαρτερεύουν τον κατεχό- μενο Μπεκίρ Αγά. Τον απωθούν στον πλάτανο, όπου διεξάγεται η ένδοξη μάχη του Πλατάνου - γεγονότα της 26 Φεβρουάριου 1 828 (ιδέ Ντίνου Μακρυγιάννη, Η Ναυπακτία στο '21, σελ. 95).

Του δρόμου αυτού δεν σώζεται λιθόστρωτο κομμάτι, παρά μόνον στην παλαιό τοξωτή γέφυρα της Αρτοτίβας, επάνω στον Εύηνο ποταμό, στα σύνορα με την ορεινή Ναυπακτία. Το δρόμο αυτόν... ακολούθησαν και οι υπερασπισταί του Μεσολογγίου, όσοι σώθηκαν, μετά την τραγική νύχτα της Εξόδου, και τραβούσαν για τον Πλάτανο, όπου συνάντησαν τον Καραϊσκάκη. (Ι.Κ. Αλεξανδροπούλου, Νότια Αιτωλία Το οδικό δίκτυο, 1993, ο. 5). Το ονομαστό γεφύρι της Αρτοτίβας, διευκολύνοντας την επικοινωνία των περιχώρων του Θέρμου με την ορεινή Ναυπακτία, μέσω του γνωστού μονοπατιού και της ημιονικής στράτας, εξυπηρετούσε παράλληλα και την αλεστική κίνηση διακινούμενων ομάδων από τον πασίγνωστο μύλο και το χάνι του Πυλαρινού και τα άλλα γειτονικά κουτσομύλια (Ελένης Γιαννακοπούλου, Επετηρίδα Ναυπακτιακά, τόμ. ΙΡ (2002-3), 305- 359).

Ο ειδικός μελετητής του μνημείου Ευθύμιος Ι. Αυγούλης γράφει:

Το γεφύρι είναι μονόταξο, με άνοιγμα 23,40 μ. και συνολικού μήκους 42 μ. Η άντυγα του τόξου έχει πλάτος 2,2 - 2,4 μ. και το πάχος του στο ψηλότερο σημείο είναι 1 μ. περίπου. Το ύψος από τη μέση στάθμη νερού είναι 9,50 μ. Οι δύο πρώτες λιθοσειρές του τόξου από την έδρασή του στο βράχο αποτελούνται από τοπικούς σχιστόλιθους μεγάλου μεγέθους και αδρά λαξευμένους, ενώ στην υπόλοιπη κατασκευή γενικά χρησιμοποιούνται μικροί ακανόνιστοι λίθοι συνδεδεμένοι με ισχυρό κονίαμα. Η πρώτη λιθοσειρά στο μέτωπο του τόξου, στις δύο όψεις του, εισέχει κατά 0,10 μ. προσδίδοντας έτσι ιδιαίτερη χάρη και πλαστικότητα στην καμπύλη του (...). Στο δυτικό άκρο του γεφυριού υπάρχει κτιστό εικονοστάσι αφιερωμένο στον Αγιο Νικόλαο (όπ. παρ., σελ. 838). Ο Ευθ. Αυγούλης κλείνει το δημοσίευμα του ως εξής: Εργασίες αποκατάστασης έγιναν στα στηθαία και στα κεκλιμένα πλατύσκαλα του καλντεριμιού του δυτικού σκέλους απομακρύνοντας τις επεμβάσεις του 1954. Έγινε επίσης αποξήλωση της εγκατάστασης της ΔΕΗ από το στηθαίο και του πρόχειρου κτίσματος στο ανατολικό άκρο της γέφυρας. Με την εκτέλεση των εργασιών που έχουν προγραμματισθεί - αποκατάσταση του ανατολικού μονοπατιού, καθαρισμός όλων των επιφανειών από τις τσιμεντοκονιες και αντικατάσταση τους με νέα αρμολογήματα με συμβατικά υλικά - θα ολοκληρωθεί η αποκατάσταση ενός σημαντικού μνημείου της μεταβυζαντινής οικοδομικής τέχνης (οπ. παρ., σελ. 840).

Σημείωση: Οι παραπάνω πληροφορίες αντλήθηκαν από το άρθρο του Κώστα Τριανταφυλλίδη "Ένα καμάρι μας", δημοσιευμένο στο τεύχος του Μαρτίου 2008 του έγκριτου περιοδικού "Ρίζα"